«Հայրդ չկա, այս տանը քեզ համար տեղ չկա, կորիր»։ — Խորթ մայրս գոռաց սա հորս քառասունքի օրը, երբ սեղանը դեռ չէր հավաքվել։
Նա պատշգամբից բակ շպրտեց տուփը, որի մեջ մեր ընտանեկան լուսանկարներն էին։ Շրջանակները ջարդվեցին փոշոտ գետնին, մորս ու հորս հարսանեկան նկարը ընկավ իմ ոտքերի մոտ։ Հարազատները կանգնած էին պատշգամբում ու լռում էին։ Ոչ ոք չէր ուզում խառնվել, որովհետև Սեդայից բոլորը վախենում էին։
Մայրս մահացավ, երբ ես տասներկու տարեկան էի։ Երեք տարի հայրս մենակ էր մեծացնում ինձ՝ աշխատելով այգում ու պահակ գիշերները։ Հետո հայտնվեց Սեդան։ Նա պատմում էր, որ այրի է, որ առաջին ամուսինը մահացել է Ռուսաստանում աշխատելիս, ու նույնիսկ մահվան տեղեկանք ցույց տվեց։ Հայրս խղճաց նրան, իսկ հետո սիրեց։ Նրանք ամուսնացան մի փոքր քաղաքացիական արարողությամբ։
Տասնութ տարի ես լռել եմ Սեդայի ամեն վիրավորանքի դեմ։ Նա իմ մոր նկարները հանում էր պատերից, իմ սենյակը տվեց իր եղբորորդուն, իսկ ես քնում էի խոհանոցում։ Երբ ամուսնացա ու տեղափոխվեցի Երևան, նա հորս թույլ չէր տալիս զանգել ինձ։ Բայց հայրս գաղտնի զանգում էր, ու ես ամեն ամիս գալիս էի նրան տեսնելու։ Վերջին տարում, երբ նա հիվանդացավ, ես էի նրան տանում բժիշկների մոտ։
Մահից մեկ ամիս առաջ հայրս ինձ տվեց մի հին մետաղե տուփ ու ասաց․ «Սա կբացես իմ գնալուց հետո»։ Նրա մեջ փաստաթղթեր էին ու մի քանի նամակ։ Նամակներից մեկը տասնհինգ տարի առաջ գրված էր Սիբիրից՝ «Համլետ» ստորագրությամբ, ու ուղղված էր Սեդային։ Այնտեղ մի տղամարդ խնդրում էր կնոջը պատասխանել, ասում էր, որ աշխատում է, որ փող է ուղարկելու։ Նամակը եկել էր այն ժամանակ, երբ Սեդան արդեն հորս կինն էր։ Հայրս, երևում է, գտել էր այն ու պահել, բայց երբեք ոչինչ չէր ասել։
Ես երկու ամիս փնտրեցի այդ մարդուն։ Գտա նրան Ռուսաստանի մի փոքր քաղաքում հայկական համայնքի միջոցով։ Նա ողջ էր։ Երբ զանգեցի ու պատմեցի, նա երկար լռեց, հետո ասաց․ «Ես քսան տարի մտածում էի, որ նա ինձ թողել է։ Ես կգամ»։
Քառասունքի օրը նա եկավ ու առավոտվանից սպասում էր դարպասի մոտ։ Ես չէի ուզում տեսարան սարքել։ Ուզում էի հարգանքով անցկացնել հորս հիշատակի օրը, իսկ հետո խոսել Սեդայի հետ։ Բայց երբ հյուրերը գնացին, Սեդան սկսեց իմ իրերը շպրտել։
Ես չլացեցի։ Վերցրեցի հորս նկարը գետնից, թափ տվեցի փոշին ու շրջվեցի դեպի դարպասը։
— Պարոն Համլետ, ներս եկեք, թող նա ձեզ տեսնի։
Դարպասը ճռռաց։ Բարակ, մաշված բաճկոնով մի մարդ ներս մտավ ու նայեց պատշգամբին։ Սեդայի դեմքը սպիտակեց, նա բռնեց բազրիքը։ Մարդը կամաց ասաց․ «Սեդա… ինձ թաղե՞լ էիր, որ նորից ամուսնանաս»։
Համլետը Սեդայի առաջին ամուսինն էր։ Քսան տարի առաջ նա մեկնել էր Սիբիր աշխատելու ու կորցրել էր կապը կնոջ հետ։ Իսկ Սեդան, ով այլևս չէր ուզում սպասել, գնել էր կեղծ մահվան տեղեկանք ու այստեղ բոլորին ասել էր, որ ամուսինը մահացել է։ Նրանց ամուսնությունը երբեք չէր լուծվել։ Այսինքն՝ իմ հոր հետ նրա ամուսնությունը օրենքով երբեք էլ վավեր չէր։
Հարազատները իջան պատշգամբից։ Հորեղբայրս բարձրաձայն կարդաց Համլետի նամակը։ Սեդան փորձեց ասել, որ սա «խաբեություն է», որ ես «կաշառել եմ» մի օտար մարդու, բայց Համլետը հանեց իր անձնագիրն ու ամուսնության հին վկայականը։
Գործը գնաց դատարան։ Վեց ամիս անց դատարանը ճանաչեց հորս ամուսնությունը Սեդայի հետ անվավեր, իսկ կեղծ տեղեկանքի հարցը փոխանցեց դատախազություն։ Տունը, որը հայրս կառուցել էր մորս հետ, մնաց ինձ։
Ես Սեդային փողոց չհանեցի։ Հայրս տասնութ տարի նրա հետ էր ապրել, ու ես գիտեի, որ նա չէր ուզենա, որ կինը մնա առանց տանիքի։ Թողեցի նրան ապրել մի սենյակում, մինչև նա գտնի իր տեղը։ Նա գնաց երեք ամիս անց՝ քրոջ մոտ, առանց հրաժեշտի։
Համլետը վերադարձավ Ռուսաստան։ Մեկնելուց առաջ նա ասաց ինձ, որ վերջապես կարող է ազատ ապրել ու ամուսնանալ կնոջ հետ, ով տասը տարի սպասում էր իրեն։ Իսկ ես մորս ու հորս հարսանեկան նկարը կախեցի նույն պատին, որտեղից այն հանվել էր տասնութ տարի առաջ։
Իսկ դուք թույլ կտայի՞ք խորթ մորը մնալ տանը, թե կհանեիք նրան այն օրը, երբ նա ձեզ հանեց։
