«Աղքատ ազգականի տեղը սեղանի մոտ չէ, տար քո գաթան»։ — Մորաքրոջս աղջկա նշանադրությանը Ռիտան սա ասաց այնքան բարձր, որ երաժշտությունն անգամ լռեց։
Հաջորդ պահին նա ձեռքով սեղանից քշեց սկուտեղս, ու գաթաները, որ ես ամբողջ գիշեր թխել էի իմ փոքրիկ խոհանոցում, թափվեցին աղբամանի մեջ ու հատակին։ Հյուրերը շրջվեցին, ինչ-որ մեկը ծիծաղեց, իսկ նշանված աղջիկը՝ իմ քրոջ թոռնուհին, կարմրեց ու գլուխը կախեց։
Ռիտան մեր ընտանիքի «հաջողակն» է։ Ամուսինը շինանյութի խանութներ ունի, ինքը ոսկի է կրում ամեն օր ու ամեն հավաքույթում հիշեցնում է, որ ես՝ թոշակառու բուժքույրս, «ամոթ եմ բերում»։ Քառասուն տարի ես աշխատել եմ հիվանդանոցներում, բայց նրա համար ես միշտ մնացել եմ «խեղճ Նվարդը», ով հին ժակետով է գալիս ու տնական գաթա է բերում թանկ տորթերի փոխարեն։
Այդ օրը նա ավելի նյարդային էր, քան սովորաբար։ Փեսայի ընտանիքը հայտնի ու հարգված էր, և Ռիտան ամբողջ շաբաթ զանգում էր բոլորին ու ասում, թե ինչպես պետք է հագնվել, ինչ ասել, որտեղ նստել։ Ինձ նա ընդհանրապես չէր ուզում հրավիրել։ Քրոջս թոռնուհին էր պնդել, որ ես գամ, որովհետև մանկուց ամեն ամառ անցկացնում էր ինձ մոտ։
Երբ ես սկուտեղը դրեցի սեղանին, Ռիտան մոտեցավ, շշնջաց, որ անմիջապես հանեմ «այդ գյուղական բանը», իսկ երբ չհանեցի, սա արեց բոլորի առաջ։
Ես չգնացի։ Ուղղեցի ժակետս ու նայեցի կողքի դռանը։ Քիչ առաջ այնտեղից էր անցել փեսայի հայրը, և ես նրա դեմքին ինչ-որ ծանոթ բան էի նկատել՝ ձախ հոնքի վրայի սպին։ Այդ սպին ես տեսել էի շատ տարիներ առաջ, և այն կարել էի իմ ձեռքով։
— Պարոն Վահագն, խնդրում եմ, մի պահ դուրս եկեք։
Ռիտան ծիծաղեց ու ասաց, որ ես հիմա ամբողջ ընտանիքին կխայտառակեմ։ Բայց դուռը բացվեց։ Փեսայի հայրը կանգ առավ շեմին, նայեց ինձ, ու նրա աչքերը լցվեցին․ «Քույրիկ Նվա՞րդ… Դուք… Սպիտակի հիվանդանոցից չէ՞ք»։
1988-ի դեկտեմբերին ես քսանվեց տարեկան բուժքույր էի Սպիտակում։ Երբ գետինը շարժվեց, հիվանդանոցի մի մասը փլվեց։ Մենք՝ մի քանի բուժքույր ու երկու բժիշկ, ձեռքերով փորում էինք փլատակները։ Երկրորդ օրը ես լսեցի մի տղայի ձայն։ Նա տասնհինգ տարեկան էր, ոտքը սեղմված էր բետոնե սալի տակ, իսկ հոնքից արյուն էր հոսում։ Մենք նրան հանեցինք ութ ժամում։ Ես նրա վերքը կարեցի ճրագի լույսի տակ ու երեք օր նրա կողքին մնացի, մինչև նրան ուղղաթիռով տարան Երևան։ Նա ինձ միայն անունով էր ճանաչում՝ «քույրիկ Նվարդ»։
Այդ տղան Վահագնն էր։ Նրա ծնողները զոհվել էին երկրաշարժից։ Նա մեծացել էր մորաքրոջ մոտ, սովորել, դարձել ճարտարագետ ու տարիներ շարունակ փնտրել էր ինձ։ Գրել էր հիվանդանոցներին, դիմել էր հեռուստատեսությանը, բայց ազգանունս չգիտեր, իսկ ես երկրաշարժից հետո տեղափոխվել էի Վանաձոր։
Սրահում լռություն էր։ Վահագնը մոտեցավ, գրկեց ինձ ու երկար չէր բաց թողնում։ Հետո կռացավ, հատակից վերցրեց մի գաթա, թափ տվեց ու ասաց․ «Սա այս սեղանի ամենաթանկ բանն է»։ Նա ինձ նստեցրեց իր կողքին՝ սեղանի գլխին, ու բաժակ բարձրացրեց «այն կնոջ համար, ով ինձ երկրորդ անգամ կյանք տվեց»։
Ռիտան մինչև երեկոյի վերջ լուռ էր։ Նա փորձեց ներողություն խնդրել, բայց Վահագնը միայն ասաց․ «Ներողություն խնդրեք ոչ թե ինձնից»։ Ռիտան մոտեցավ ինձ, շշնջաց մի քանի բառ ու գնաց վաղ։
Հարսանիքում ես նստած էի Վահագնի ընտանիքի սեղանի մոտ։ Իսկ հիմա ամեն տարի դեկտեմբերի 7-ին, երբ ամբողջ Հայաստանը հիշում է այդ օրը, Վահագնը գալիս է ինձ մոտ Վանաձոր։ Միշտ բերում է գաթա, որը ինքն է թխել իմ բաղադրատոմսով։
Ամենազարմանալին այն էր, որ նշանված աղջիկը՝ իմ թոռնուհին, այդ ամենը չգիտեր։ Նա միայն գիտեր, որ իր տատիկի քույրը բուժքույր է եղել, իսկ ապագա սկեսրայրը երկրաշարժից փրկված որբ է։ Երբ նրանք նույն գիշեր ամեն ինչ պատմեցին իրար, նա լաց եղավ ու ասաց, որ իր հարսանիքի ամենագլխավոր հյուրը ես եմ լինելու։ Իսկ փեսան խնդրեց, որ հարսանիքի սեղանին լինի հենց իմ գաթան՝ ոչ թե թանկ տորթը։
Ռիտան էլ եկավ հարսանիքին։ Նա այս անգամ իր սեղանից ինձ համար մի կտոր տորթ ուղարկեց ու հեռվից գլխով արեց։ Գուցե դա էր նրա ներողությունը։
Իսկ դուք երբևէ հանդիպե՞լ եք մարդու, ով ձեր կյանքը փրկել է տարիներ առաջ։
