«Մամ, դու ինձ խայտառակում ես, գնա գյուղդ»։ — Տղաս ասաց սա իր ռեստորանի բացման երեկոյին՝ ներդրողների ու հյուրերի առաջ։
Նույն պահին նա ձեռքով հրեց զամբյուղս բարի վրայից։ Ծիրանի ու բալի մուրաբայի բանկաները, որ ես ամբողջ ամառ եփել էի, ջարդվեցին քարե հատակին։ Մուրաբան տարածվեց հատակին, հյուրերից մեկը ետ քաշվեց, որ կոշիկները չկեղտոտի։ Մատուցողը նկարում էր բարի հետևից, ու ոչ ոք չէր շարժվում։
Ես մենակ եմ մեծացրել Տիգրանին։ Ամուսինս մահացավ վթարից, երբ տղաս վեց տարեկան էր։ Մենք ապրում էինք Արագածոտնի մի գյուղում, ունեինք երեք կով, մի փոքր այգի ու հին քարե տուն, որ ամուսնուս պապն էր կառուցել։ Ես առավոտյան չորսին վեր էի կենում, կթում էի կովերը, պանիր էի պատրաստում, իսկ շաբաթ օրերը տանում էի Երևանի շուկա։ Ամեն դրամը պահում էի Տիգրանի համար։
Նա խելացի տղա էր։ Ավարտեց համալսարանը, աշխատեց ռեստորաններում, սովորեց խոհարարություն։ Երազում էր իր սեփական ռեստորանի մասին։ Երկու տարի առաջ նա զանգեց ինձ հուսահատ․ գտել էր հիանալի տեղ Կասկադի մոտ՝ հին երկհարկանի շենք, բայց տերը պահանջում էր այնպիսի վարձ, որ նա չէր կարող վճարել։ Ասաց, որ երազանքը վերջացավ։
Ես նրան ոչինչ չասացի։ Բայց հաջորդ շաբաթ գնացի Երևան, գտա շենքի տիրոջը ու հարցրի, թե որքան է ուզում վաճառելու համար։ Հետո վերադարձա գյուղ ու վաճառեցի մեր քարե տունն ու այգին։ Գումարեցի կյանքիս բոլոր խնայողությունները, մի մասն էլ պարտք վերցրի քրոջիցս։ Շենքը գնեցի իմ անունով, իսկ վարձակալության պայմանագիրը Տիգրանի գործընկերոջ՝ Արթուրի հետ կնքեց իմ փաստաբանը՝ շատ ցածր գնով։ Տիգրանին ասացի միայն, որ «տերը համաձայնեց զիջել»։
Ես տեղափոխվեցի քրոջս մոտ՝ մի փոքր սենյակ։ Չէի ուզում, որ տղաս իմանա, թե ինչ է արժեցել իր երազանքը։ Ուզում էի, որ նա հպարտ լինի իր հաջողությամբ։
Բացման երեկոյին նա ինձ չհրավիրեց։ Ես իմացա հարևանից։ Հագա իմ միակ լավ վերարկուն, վերցրի մուրաբաներով զամբյուղը ու եկա։ Երբ տղաս տեսավ ինձ դռան մեջ, նրա դեմքը փոխվեց։ Նա մոտեցավ ու շշնջաց, որ ներդրողներ կան, որ ես «գյուղացու տեսք ունեմ»։ Իսկ երբ ես զամբյուղը դրեցի բարին, նա կորցրեց իրեն։
Ես չլացեցի։ Գրպանիցս հանեցի ծանր կապոց բանալիներ՝ շենքի բոլոր դռների, նկուղի ու տանիքի բանալիները, որ փաստաբանը տվել էր ինձ գնման օրը, ու դրեցի բարի վրա՝ ջարդված բանկաների կողքին։
— Լավ, տղաս։ Միայն այս բանալիները վերցրու։
Տիգրանը չհասկացավ։ Բայց Արթուրը մոտեցավ, վերցրեց կապոցը, շրջեց ձեռքում ու տեսավ նկուղի հին երկաթե բանալին՝ կարմիր թելով, որը ինքը տեսել էր միայն տիրոջ ներկայացուցչի մոտ։ Նա նայեց ինձ․ «Այս բանալիները… Տիկին, դուք որտեղի՞ց ունեք շենքի բանալիները»։
Ես պատմեցի ամեն ինչ։ Հանգիստ, առանց բարձրաձայնելու։ Որ շենքը իմն է։ Որ գյուղի տունն այլևս չկա։ Որ ես երկու տարի ապրում եմ քրոջս մոտ ու վճարում եմ նրա պարտքը։
Սրահում լռություն էր։ Տիգրանը կանգնած էր ջարդված բանկաների մեջ ու չէր կարողանում շնչել։ Հետո նա ծնկի եկավ հենց մուրաբայի մեջ, բռնեց ձեռքերս ու լաց եղավ, ինչպես երեխա ժամանակ։ «Մամ, ինչո՞ւ չասացիր», — կրկնում էր նա։ Ես ասացի․ «Որովհետև մայրերը չեն ասում, տղաս։ Մայրերը պարզապես անում են»։
Ներդրողներից մեկը՝ տարեց մի տղամարդ, մոտեցավ, վերցրեց հատակից մի ամբողջ մնացած բանկա ու ասաց, որ գնում է այն ցանկացած գնով։ Արթուրը նույն երեկո ինձ նստեցրեց սրահի լավագույն սեղանի մոտ։
Այսօր Տիգրանի ռեստորանի ճաշացանկում կա մի աղանդեր՝ «Մայրիկի մուրաբան», որը եփում եմ ես։ Իսկ վարձը, որ նախկինում իմ փաստաբանն էր հավաքում, հիմա Տիգրանը ամեն ամիս ինքն է բերում ինձ՝ ծաղիկների հետ։ Քրոջս պարտքը նա վճարեց առաջին կես տարում։
Գյուղի տան մասին ես երբեմն երազում եմ։ Բայց երբ տեսնում եմ, թե ինչպես է տղաս առավոտյան բացում ռեստորանի դուռը իմ բանալիներով, հասկանում եմ, որ ոչինչ չեմ կորցրել։ Քարե տունը ուղղակի տեղափոխվեց Երևան ու դարձավ նրա երազանքը։
Իսկ դուք կների՞ք զավակին, ով ամաչել է ձեզնից բոլորի առաջ։
